Η Αθήνα βρίσκεται εν μέσω μιας αναγέννησης των χώρων γραφείων. Από τα αναπλασμένα παραποτάμια οικοδομικά τετράγωνα κοντά στη Λεωφόρο Κηφισίας μέχρι τις boutique μετατροπές νεοκλασικών κτιρίων στο Κουκάκι και το Παγκράτι, ο χάρτης των εργασιακών χώρων της πόλης επανασχεδιάζεται, και η άνεση δεν αποτελεί πλέον μια απλή υποσημείωση σε αυτόν τον επανασχεδιασμό. Είναι ο πρωταγωνιστής. Οι εργοδότες που πέρασαν τα τελευταία χρόνια συζητώντας για υβριδικά προγράμματα και αναλογίες γραφείων θέτουν πλέον ένα πιο θεμελιώδες ερώτημα: βοηθάει πραγματικά αυτός ο χώρος τους ανθρώπους να νιώθουν και να αποδίδουν καλά; Αυτό το ερώτημα είναι η ουσία της ευεξίας στον εργασιακό χώρο (workplace wellness), και γι’ αυτό ένα διεθνές πλαίσιο που ονομάζεται Πρότυπο WELL (WELL Building Standard) έχει γίνει αθόρυβα ένα από τα πιο χρήσιμα σημεία αναφοράς για τους ιδιοκτήτες ακινήτων, τους παρόχους coworking και τους ηγέτες HR στην Αθήνα.
Αυτός ο οδηγός αναλύει τι σημαίνει πραγματικά η ευεξία στον εργασιακό χώρο στην πράξη, τι μετράει το Πρότυπο WELL, γιατί η Αθήνα είναι μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα αγορά για αυτή τη συζήτηση αυτή τη στιγμή, και πώς οι φυσικές λεπτομέρειες ενός χώρου —από τη γωνία του απογευματινού ήλιου μέχρι τον αριθμό των φυτών σε έναν χώρο διαλείμματος— μεταφράζονται σε λιγότερες ημέρες ασθενείας, καλύτερη συγκέντρωση και ένα εργατικό δυναμικό που θέλει πραγματικά να έρχεται στο γραφείο.
Τι σημαίνει πραγματικά η ευεξία στον εργασιακό χώρο
Η ευεξία στον εργασιακό χώρο αποτελούσε κάποτε συντομογραφία για την επιδότηση της συνδρομής στο γυμναστήριο και ένα μπολ με φρούτα στην κουζίνα. Αυτή η εκδοχή της ευεξίας αντιμετώπιζε το ίδιο το γραφείο ως ένα ουδέτερο σκηνικό, κάτι που έπρεπε να υπομείνει κανείς, ενώ οι «πραγματικές» πρωτοβουλίες ευεξίας συνέβαιναν αλλού, σε ένα μάθημα μετά τη δουλειά ή σε μια εφαρμογή στο τηλέφωνο κάποιου. Η πιο σύγχρονη αντίληψη, και εκείνη που είναι ενσωματωμένη σε πρότυπα όπως το WELL, είναι διαφορετική. Αντιμετωπίζει το κτίριο ως ενεργό συμμέτοχο στην υγεία των εργαζομένων και όχι ως παθητικό δοχείο. Η ποιότητα του αέρα, το φυσικό φως, η ακουστική άνεση, η ποιότητα του νερού, τα εργονομικά έπιπλα, ακόμα και η οπτική παρουσία της φύσης, όλα διαμορφώνουν το πώς νιώθει κάποιος στις 3 μ.μ. μια Τρίτη, αν θα πάθει πονοκέφαλο από την αντανάκλαση της οθόνης και αν θα φύγει από το γραφείο πιο εξαντλημένος ή πιο γεμάτος ενέργεια από ό,τι όταν έφτασε.
Αυτή η διάκριση έχει εμπορική σημασία όσο και ηθική. Έρευνες που συνοψίζονται από το WELL Building Institute και επιβεβαιώνονται από τη βιβλιογραφία για την επαγγελματική υγεία συνδέουν σταθερά την κακή ποιότητα του εσωτερικού περιβάλλοντος με μετρήσιμες πτώσεις στη γνωστική απόδοση, συχνότερες βραχυπρόθεσμες απουσίες και υψηλότερο ρυθμό αποχώρησης προσωπικού. Μια μελέτη του Χάρβαρντ του 2015 σχετικά με τη γνωστική λειτουργία σε πράσινα, καλά αεριζόμενα γραφεία διαπίστωσε ότι οι συμμετέχοντες σημείωσαν σχεδόν διπλάσια βαθμολογία σε τεστ γνωστικής λειτουργίας σε περιβάλλοντα με υψηλό αερισμό και χαμηλή συγκέντρωση χημικών ουσιών σε σύγκριση με τις συμβατικές συνθήκες γραφείου. Τέτοιοι αριθμοί μετατρέπουν την ευεξία στον εργασιακό χώρο από ένα ωραίο προνόμιο (nice-to-have perk) σε ένα στοιχείο κόστους που αποτυπώνεται στα δεδομένα παραγωγικότητας και στο κόστος προσλήψεων.
Ειδικά για τους Έλληνες εργοδότες, η χρονική συγκυρία είναι σημαντική. Η Αθήνα έχει περάσει τα τελευταία χρόνια προσελκύοντας διεθνείς απομακρυσμένους εργαζόμενους στο πλαίσιο της βίζας για ψηφιακούς νομάδες της χώρας, φιλοξενώντας μια αναπτυσσόμενη βάση scale-ups και πολυεθνικών λειτουργιών back-office, και βλέποντας τους δικούς της ταλαντούχους πτυχιούχους να σταθμίζουν μια τοπική θέση εργασίας έναντι μιας απομακρυσμένης σε μια εταιρεία με έδρα το Βερολίνο ή το Λονδίνο. Σε αυτό το ανταγωνιστικό περιβάλλον, η φυσική ποιότητα ενός εργασιακού χώρου έχει γίνει ένα ορατό σήμα για το πόσο σοβαρά λαμβάνει μια εταιρεία τους ανθρώπους της, και οι υποψήφιοι για εργασία ρωτούν όλο και περισσότερο γι’ αυτό απευθείας κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων.
Τι είναι το πρότυπο WELL, με απλά λόγια
Το Πρότυπο WELL είναι ένα σύστημα βασισμένο στην απόδοση για τη μέτρηση, την πιστοποίηση και την παρακολούθηση των χαρακτηριστικών του δομημένου περιβάλλοντος που επηρεάζουν την ανθρώπινη υγεία και ευεξία. Αναπτύχθηκε από το International WELL Building Institute, αντλώντας στοιχεία από έρευνες αξιολογημένες από ομοτίμους (peer-reviewed research) στους τομείς της ιατρικής, της αρχιτεκτονικής και της περιβαλλοντικής επιστήμης, και χρησιμοποιείται πλέον σε περισσότερες από εκατό χώρες. Εκεί όπου μια πιστοποίηση όπως το LEED επικεντρώνεται κυρίως στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα, τη χρήση ενέργειας και τα υλικά κατασκευής, το WELL θέτει ένα πιο ανθρωποκεντρικό ερώτημα: τι κάνει αυτός ο χώρος στους ανθρώπους που βρίσκονται μέσα του, κάθε μέρα;
Το WELL οργανώνει τις απαιτήσεις του σε δέκα κατηγορίες (concepts): αέρας, νερό, διατροφή, φως, κίνηση, θερμική άνεση, ήχος, υλικά, πνευματική υγεία (mind) και κοινότητα. Κάθε κατηγορία περιέχει συγκεκριμένα, ελέγξιμα χαρακτηριστικά. Στην κατηγορία του αέρα, για παράδειγμα, ένα έργο μπορεί να χρειαστεί να επιδείξει πρότυπα φιλτραρίσματος και παρακολούθηση του διοξειδίου του άνθρακα. Στην κατηγορία του φωτός, μπορεί να χρειαστεί να δείξει ότι οι θέσεις εργασίας λαμβάνουν ένα ελάχιστο επίπεδο φυσικού φωτός και ότι ο σχεδιασμός του κιρκάδιου φωτισμού υποστηρίζει τους φυσικούς κύκλους ύπνου-αφύπνισης. Στην κατηγορία του ήχου, αντιμετωπίζει τον χρόνο αντήχησης και τα επίπεδα θορύβου περιβάλλοντος, που αποτελούν αμφότερα χρόνιες πηγές κόπωσης στον εργασιακό χώρο στα open-plan γραφεία της Αθήνας με σκληρά δάπεδα και ψηλά ταβάνια.
Τα έργα μπορούν να επιδιώξουν διαφορετικά επίπεδα πιστοποίησης, συνήθως Χάλκινο (Bronze), Ασημένιο (Silver), Χρυσό (Gold) και Πλατινένιο (Platinum), με βάση τον αριθμό των χαρακτηριστικών που επιτυγχάνονται και την αυστηρότητα της συνεχιζόμενης επαλήθευσης της απόδοσης. Καλύπτουμε ακριβώς πώς διαφέρει μια πιστοποίηση WELL Gold από μια πιο μετριοπαθή, τυπική διαρρύθμιση στο συνοδευτικό άρθρο WELL Gold vs. πρότυπο εξοπλισμού στην Αθήνα, αλλά η σύντομη εκδοχή είναι η εξής: το WELL Gold απαιτεί δοκιμές απόδοσης από τρίτους (μετρημένη ποιότητα αέρα, μετρημένα επίπεδα φωτισμού κ.ο.κ.), και όχι απλώς σχεδιαστική πρόθεση, κάτι που αποτελεί σημαντικά υψηλότερο πήχη από την απλή εγκατάσταση των «σωστών» προδιαγραφών στα χαρτιά.
Για τους εργοδότες που δεν σχεδιάζουν να επιδιώξουν επίσημη πιστοποίηση, το WELL εξακολουθεί να λειτουργεί ως μια εξαιρετικά χρήσιμη λίστα ελέγχου (checklist). Πολλά γραφεία στην Αθήνα, συμπεριλαμβανομένων των περιβαλλόντων coworking, υιοθετούν αθόρυβα πρακτικές εμπνευσμένες από το WELL —αναβαθμισμένο φιλτράρισμα αέρα, κιρκάδιο φωτισμό, ήσυχες ζώνες— χωρίς να κυνηγούν το ίδιο το πιστοποιητικό, επειδή η υποκείμενη έρευνα ισχύει ανεξάρτητα από το αν θα τοποθετηθεί μια πλακέτα στον τοίχο.
Γιατί η Αθήνα είναι μια ιδιαίτερα επίκαιρη αγορά για αυτή τη συζήτηση
Μερικές δυνάμεις συγκλίνουν ειδικά στην Αθήνα που καθιστούν την ευεξία στον εργασιακό χώρο κάτι περισσότερο από μια εισαγόμενη τάση.
Πρώτον, υπάρχει το κλίμα. Τα καλοκαίρια στην Αθήνα είναι μεγάλα, ζεστά και όλο και πιο ακραία, με τους καύσωνες να ξεπερνούν κατά πολύ τους 40°C για μεγάλα διαστήματα του έτους. Κτίρια που σχεδιάστηκαν πριν από δεκαετίες γύρω από φθηνό κλιματισμό και μικρά παράθυρα είναι πλέον πραγματικά άβολα, και μερικές φορές μη ασφαλή, κατά τη διάρκεια των περιόδων αιχμής της ζέστης. Η θερμική άνεση, μία από τις δέκα κατηγορίες του WELL, δεν είναι ένα αφηρημένο θέμα συζήτησης περί ευεξίας σε αυτό το πλαίσιο· είναι μια πρακτική λειτουργική απαίτηση.
Δεύτερον, υπάρχει το ίδιο το κτιριακό απόθεμα. Το κέντρο της Αθήνας είναι γεμάτο από ιδιαίτερα παλαιότερα κτίρια, πολλά από τα οποία μετατρέπονται σε γραφεία και χώρους coworking. Αυτές οι μετατροπές αποτελούν μια ευκαιρία να ενσωματωθεί η ευεξία από τα θεμέλια, προσθέτοντας κατάλληλο αερισμό, ακουστική επεξεργασία και διατάξεις βελτιστοποιημένες για το φυσικό φως, αντί για την εκ των υστέρων προσαρμογή (retrofitting) ενός ήδη ολοκληρωμένου σύγχρονου πύργου.
Τρίτον, η Αθήνα έχει γίνει πραγματικά ανταγωνιστική για την προσέλκυση ταλέντων. Η πόλη φιλοξενεί μια ταχέως αναπτυσσόμενη σκηνή τεχνολογίας και startup, ένα κύμα διεθνών απομακρυσμένων εργαζομένων που επωφελούνται από την ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση, και αυξανόμενους αριθμούς μελών της ελληνικής διασποράς που επιστρέφουν και συγκρίνουν τα τοπικά εργασιακά πρότυπα με αυτά που βίωσαν στη Βόρεια Ευρώπη ή τη Βόρεια Αμερική. Σε αυτό το πλαίσιο, ένα καλά αεριζόμενο, φυσικά φωτισμένο γραφείο με έναν πραγματικό χώρο coworking στην Αθήνα, στον οποίο οι εργοδότες μπορούν να αναφέρονται με υπερηφάνεια, γίνεται περιουσιακό στοιχείο προσέλκυσης προσωπικού και όχι απλώς ένα λειτουργικό έξοδο.
Τέταρτον, η ελληνική εργατική νομοθεσία και οι οδηγίες για την επαγγελματική υγεία σε επίπεδο ΕΕ τείνουν αμφότερες προς μεγαλύτερη ευθύνη των εργοδοτών για τις εσωτερικές περιβαλλοντικές συνθήκες. Ακόμα και εκεί όπου η επίσημη ρύθμιση καθυστερεί, οι ασφαλιστές, οι μεγαλύτεροι πελάτες και όλο και περισσότερο οι ίδιοι οι εργαζόμενοι αρχίζουν να θέτουν καίρια ερωτήματα σχετικά με την ποιότητα του αέρα και τη θερμική ασφάλεια, ιδιαίτερα μετά από αρκετές δημόσιες συζητήσεις τα τελευταία χρόνια σχετικά με την ασφάλεια από τη ζέστη για τους εργαζόμενους σε εσωτερικούς χώρους.
Η επιχειρηματική υπόθεση: Τι σας προσφέρει πραγματικά η ευεξία
Αξίζει να είμαστε συγκεκριμένοι σχετικά με το τι προσφέρει η βελτιωμένη ευεξία στον εργασιακό χώρο, επειδή η «καλύτερη ευεξία» από μόνη της δεν είναι πάντα πειστική για μια οικονομική ομάδα που αξιολογεί έναν προϋπολογισμό διαρρύθμισης.
Η μείωση των απουσιών (absenteeism) είναι το πιο άμεσο αποτέλεσμα. Η κακή ποιότητα του αέρα και η θερμική δυσφορία συμβάλλουν αποδεδειγμένα σε πονοκεφάλους, κόπωση και ερεθισμό του αναπνευστικού συστήματος, τα οποία μεταφράζονται σε περισσότερες ημέρες ασθενείας. Ο βελτιωμένος αερισμός και το φιλτράρισμα μειώνουν αισθητά αυτά τα παράπονα σε ελεγχόμενες μελέτες, και το αποτέλεσμα αυτό πολλαπλασιάζεται σε μια αγορά όπως η Αθήνα, όπου η καλοκαιρινή ζέστη επιβαρύνει ήδη την προσέλευση.
Η βελτιωμένη γνωστική απόδοση είναι το δεύτερο και αναμφίβολα πιο πολύτιμο αποτέλεσμα. Τα κέρδη παραγωγικότητας που σχετίζονται με την καλύτερη ποιότητα αέρα, την πρόσβαση στο φυσικό φως και την ακουστική άνεση δεν είναι αμελητέα. Πολλαπλές ανεξάρτητες μελέτες, που καλύπτουν την έρευνα για τα πράσινα κτίρια, την επιστήμη της ποιότητας του εσωτερικού αέρα και την ψυχολογία του εργασιακού χώρου, συγκλίνουν σε ένα σταθερό εύρημα: οι άνθρωποι σκέφτονται πιο καθαρά, κάνουν λιγότερα λάθη και διατηρούν τη συγκέντρωσή τους περισσότερο σε καλά αεριζόμενα, φωτεινά με φυσικό φως και ήσυχα περιβάλλοντα σε σύγκριση με τα σκοτεινά, αποπνικτικά και θορυβώδη.
Η διατήρηση και η προσέλκυση προσωπικού αποτελούν τον τρίτο πυλώνα της επιχειρηματικής υπόθεσης. Η ποιότητα του γραφείου έχει γίνει ένα ορατό, συγκρίσιμο χαρακτηριστικό με τον ίδιο τρόπο που είναι ο μισθός και οι παροχές. Οι υποψήφιοι που ξεναγούνται σε έναν χώρο πριν αποδεχτούν μια προσφορά παρατηρούν αμέσως το φυσικό φως, τη φυτική ζωή και την ακουστική άνεση, ακόμη και χωρίς να διαθέτουν τεχνικό λεξιλόγιο για αυτό που παρατηρούν. Ένας εργασιακός χώρος που αποπνέει ηρεμία και φροντίδα δείχνει έναν εργοδότη που δίνει προσοχή στις λεπτομέρειες, κάτι που οι υποψήφιοι εύλογα προβάλλουν και στον τρόπο με τον οποίο η εταιρεία συμπεριφέρεται στους ανθρώπους της σε λιγότερο ορατούς τομείς.
Τέλος, υπάρχει ένα πιο αθόρυβο αλλά πραγματικό αποτέλεσμα στη φήμη της εταιρείας (branding). Οι πελάτες, οι επενδυτές και οι συνεργάτες που επισκέπτονται ένα ελληνικό γραφείο σχηματίζουν όλο και περισσότερο εντυπώσεις με βάση το φυσικό περιβάλλον. Ένας χώρος με άφθονο φυσικό φως, ορατό πράσινο και άνετη ακουστική εκλαμβάνεται ως μια καλά διοικούμενη, προطلعική οργάνωση, ενώ ένα σκοτεινό, υπερβολικά κλιματιζόμενο κουτί με τρεμοπαίζοντα φώτα φθορισμού εκλαμβάνεται ως κάτι πρόχειρο, ανεξάρτητα από το τι συμβαίνει στην πραγματικότητα μέσα στους τοίχους.
Βιοφιλικός σχεδιασμός: Το πιο ορατό επίπεδο της εργασιακής ευεξίας
Αν η ποιότητα του αέρα και η ακουστική είναι τα μέρη της εργασιακής ευεξίας που νιώθεις χωρίς απαραίτητα να τα βλέπεις, ο βιοφιλικός σχεδιασμός είναι το μέρος που βλέπεις αμέσως. Βιοφιλικός σχεδιασμός (biophilic design) είναι η πρακτική της ενσωμάτωσης φυσικών στοιχείων —πρασίνου, φυσικών υλικών, στοιχείων νερού και κυρίως φυσικού φωτός— στα δομημένα περιβάλλοντα, με βάση έρευνες δεκαετιών που δείχνουν ότι οι ανθρώπινοι οργανισμοί είναι φυσιολογικά και ψυχολογικά προγραμματισμένοι να ανταποκρίνονται θετικά στην επαφή με τη φύση, ακόμη και στην προσομοιωμένη ή μερική επαφή.
Σε ένα γραφείο στην Αθήνα, αυτό μπορεί να σημαίνει ζωντανούς πράσινους τοίχους σε έναν χώρο υποδοχής, γραφεία τοποθετημένα έτσι ώστε να μεγιστοποιείται η έκθεση στο φυσικό φως αντί να σπρώχνονται σε εσωτερικούς τοίχους, ξύλινα και πέτρινα τελειώματα αντί για καθαρά συνθετικά υλικά, και θέα προς το πράσινο ή τον ουρανό όπου το επιτρέπει ο προσανατολισμός του κτιρίου. Το συνοδευτικό μας άρθρο Ο βιοφιλικός σχεδιασμός στην εργασία: Γιατί το φυσικό γραφείο και οι γωνίες φύσης αναπτύσσουν την συγκέντρωση εμβαθύνει περισσότερο στην υποκείμενη έρευνα, αλλά το κύριο εύρημα είναι απλό: η έκθεση στο φυσικό φως και το πράσινο κατά τη διάρκεια της εργάσιμης ημέρας σχετίζεται με χαμηλότερα επίπεδα άγχους, καλύτερη διάθεση και σημαντικά βελτιωμένη παρατεταμένη προσοχή, τη συγκεκριμένη γνωστική δεξιότητα που φθείρεται περισσότερο από τα μεγάλα διαστήματα εργασίας μπροστά σε οθόνη.
Τα βιοφιλικά στοιχεία είναι επίσης, πρακτικά μιλώντας, ένας από τους πιο ορατούς τρόπους με τους οποίους οι αρχές του WELL εμφανίζονται σε έναν χώρο coworking στην Αθήνα, τον οποίο τα μέλη παρατηρούν και αναφέρουν πραγματικά όταν αποφασίζουν πού θα εγκαταστήσουν την ομάδα τους. Ένας τοίχος με φυτά φωτογραφίζεται όμορφα, αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι συνδέεται με ένα πραγματικά πιο ήρεμο περιβάλλον, κάτι που έχει σημασία όταν ζητάτε από μια διαιρεμένη ή υβριδική ομάδα να επιλέξει τις ημέρες γραφείου αντί για τις ημέρες εργασίας από το σπίτι.
Από το τυπικό στο χρυσό: Τι αλλάζουν πραγματικά τα επίπεδα πιστοποίησης
Δεν χρειάζεται κάθε οργανισμός, ούτε μπορεί να δικαιολογήσει το κόστος μιας Πλατινένιας πιστοποίησης WELL. Η κατανόηση της πρακτικής διαφοράς μεταξύ μιας τυπικής διαρρύθμισης και ενός χώρου με πιστοποίηση WELL Gold βοηθά να τεθεί η επένδυση στη σωστή της βάση, και η εξειδικευμένη σύγκρισή μας, WELL Gold vs. Standard Office Fit-Outs in Greece, αναλύει αυτό το θέμα χαρακτηριστικό προς χαρακτηριστικό. Εν συντομία, μια τυπική διαρρύθμιση ικανοποιεί συνήθως τον βασικό οικοδομικό κώδικα —άνετο αλλά όχι αξιοσημείωτο φωτισμό, επαρκή αλλά όχι βελτιστοποιημένο αερισμό και συμβατικά τελειώματα. Μια διαρρύθμιση WELL Gold προσθέτει μετρημένη, επαληθευμένη απόδοση στις περισσότερες από τις δέκα κατηγορίες του WELL: δοκιμασμένη ποιότητα αέρα έναντι συγκεκριμένων ορίων, φωτισμό συντονισμένο με τον κιρκάδιο ρυθμό, ενισχυμένο ακουστικό διαχωρισμό, φιλτραρισμένο πόσιμο νερό στο σημείο χρήσης, καθώς και εταιρικές πολιτικές γύρω από θέματα όπως το περιβάλλον χωρίς καπνό και ο ενεργός σχεδιασμός που ενθαρρύνει την κίνηση κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Το χάσμα μεταξύ των δύο δεν είναι απλώς αισθητικό. Αποτυπώνεται στα σκορ άνεσης που αναφέρουν οι εργαζόμενοι, στους λογαριασμούς ενέργειας και, σε μια μίσθωση διάρκειας αρκετών ετών, στο συνολικό κόστος ιδιοκτησίας, αφού συνυπολογιστεί η μείωση των απουσιών και του ρυθμού αποχώρησης προσωπικού.
Πώς φαίνεται αυτό στην πράξη στους χώρους ViOS Coworking
Στις τοποθεσίες μας —Downtown, Autograph Marousi, Co-Lab Marousi και Autograph Psychiko— αυτός ακριβώς είναι ο τρόπος σκέψης πίσω από τον σχεδιασμό και τη συνεχή βελτίωση των χώρων μας. Κάθε τοποθεσία είναι χτισμένη γύρω από διατάξεις που δίνουν προτεραιότητα στο φυσικό φως, πραγματικό πράσινο αντί για μερικά τυπικά φυτά κοντά στη ρεσεψιόν, αναβαθμισμένο φιλτράρισμα αέρα κατάλληλο για τα καλοκαίρια της Αθήνας, και ακουστική ζωνοποίηση, ώστε η εργασία συγκέντρωσης και η συνεργατική συνομιλία να μην ανταγωνίζονται στον ίδιο ανοιχτό χώρο. Δεν αντιμετωπίζουμε αυτά τα στοιχεία ως διαφημιστικά τεχνάσματα· είναι η άμεση, πρακτική εφαρμογή της έρευνας για την ευεξία στον εργασιακό χώρο που συνοψίστηκε παραπάνω, μεταφρασμένη σε τέσσερα διαφορετικά κτίρια με τέσσερα διαφορετικά αποτυπώματα και τέσσερις διαφορετικές κοινότητες μελών.
Για μια εταιρεία που αποφασίζει ανάμεσα στη δημιουργία του δικού της γραφείου και την ένταξή της σε ένα οργανωμένο περιβάλλον coworking, αυτός είναι συχνά ο καθοριστικός παράγοντας: ένας καλά διοικούμενος χώρος coworking έχει ήδη απορροφήσει το κόστος και την πολυπλοκότητα της σωστής διαχείρισης της ποιότητας του αέρα, του φωτός και της ακουστικής, σε κλίμακα και με μια συνεχή δέσμευση συντήρησης που ένας μεμονωμένος μικρός ενοικιαστής σπάνια μπορεί να δικαιολογήσει από μόνος του.
Μέτρηση της προόδου: Τι μπορούν να παρακολουθούν οι εργοδότες χωρίς πλήρη πιστοποίηση
Ένα από τα πιο πρακτικά μαθήματα από το πλαίσιο WELL είναι ότι η ευεξία δεν χρειάζεται να παραμένει θέμα υποκειμενικής άποψης. Πολλές από τις δέκα κατηγορίες μεταφράζονται σε αριθμούς που ένας διαχειριστής γραφείου μπορεί να παρακολουθεί σε συνεχή βάση, ακόμη και χωρίς να εμπλέξει έναν φορέα πιστοποίησης. Τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα σε εσωτερικούς χώρους μπορούν να καταγράφονται με έναν οικονομικό επιτραπέζιο αισθητήρα, και μια ένδειξη που ανεβαίνει τακτικά πάνω από περίπου 1.000 μέρη ανά εκατομμύριο (ppm) είναι ένα αξιόπιστο σήμα ότι η ανανέωση του φρέσκου αέρα χρειάζεται προσοχή, ανεξάρτητα από το πώς φαίνεται ή πώς προκαλεί την αίσθηση ο χώρος. Τα φωτόμετρα (lux meters), που είναι πλέον ενσωματωμένα σε πολλές εφαρμογές smartphone, μπορούν να επιβεβαιώσουν εάν οι θέσεις εργασίας κοντά σε εσωτερικούς τοίχους είναι πραγματικά υποφωτισμένες σε σύγκριση με τα ορόσημα φυσικού φωτός του WELL. Απλές έρευνες προσωπικού, που διεξάγονται ανά τρίμηνο και διατηρούνται ανώνυμες, μπορούν να καταγράψουν την υποκειμενική θερμική άνεση, τα παράπονα για θόρυβο και την απογευματινή κόπωση, δίνοντας στις ομάδες HR και διαχείρισης εγκαταστάσεων μια γραμμή τάσης (trend line) αντί για μια περιστασιακή εντύπωση.
Αυτού του είδους η απλή μέτρηση έχει σημασία επειδή οι πρωτοβουλίες ευεξίας στον εργασιακό χώρο συχνά αποτυγχάνουν όχι από έλλειψη καλών προθέσεων αλλά από έλλειψη συνέχειας. Ένας τοίχος με φυτά που εγκαταστάθηκε τον πρώτο χρόνο χωρίς σχέδιο ποτίσματος γίνεται μια συλλογή από ξερά φύλλα μέχρι τον δεύτερο χρόνο. Ένα σύστημα φιλτραρίσματος αέρα που εγκαταστάθηκε κατά τη διάρκεια μιας διαρρύθμισης αλλά δεν συντηρήθηκε ποτέ χάνει σταδιακά την αποτελεσματικότητά του. Η δημιουργία της συνήθειας ελέγχου ενός μικρού αριθμού συγκεκριμένων δεικτών διατηρεί τα χαρακτηριστικά ευεξίας σε λειτουργία, αντί να γίνουν μια εφάπαξ κεφαλαιουχική δαπάνη που σταδιακά υποβαθμίζεται.
Για τους οργανισμούς που επιθυμούν επαλήθευση από τρίτους, το International WELL Building Institute προσφέρει μια αυτοαξιολόγηση βάσει κάρτας βαθμολογίας (scorecard) ως σημείο εκκίνησης πριν από τη δέσμευση για πλήρη καταγραφή του έργου και επαλήθευση της απόδοσης, κάτι που αποτελεί ένα λογικό πρώτο βήμα για έναν μεσαίου μεγέθους εργοδότη στην Αθήνα που προσπαθεί να εκτιμήσει πόσο απέχει το σημερινό του γραφείο από μια απόδοση ευθυγραμμισμένη με το WELL, χωρίς να δεσμεύσει εκ των προτέρων τον πλήρη προϋπολογισμό και το χρονοδιάγραμμα της πιστοποίησης.
Μια σημείωση για την υβριδική εργασία και γιατί το γραφείο εξακολουθεί να έχει σημασία
Ορισμένοι εργοδότες αναρωτιούνται εύλογα αν η επένδυση στην ευεξία του γραφείου εξακολουθεί να έχει νόημα όταν ένα σημαντικό μέρος του εργατικού δυναμικού μοιράζει τον χρόνο του μεταξύ του σπιτιού και του γραφείου. Η ειλικρινής απάντηση είναι ότι η υβριδική εργασία καθιστά το φυσικό γραφείο πιο σημαντικό να είναι σωστά σχεδιασμένο, όχι λιγότερο, ακριβώς επειδή η προσέλευση έχει γίνει προαιρετική. Όταν η έλευση στο γραφείο είναι επιλογή και όχι υποχρέωση, η ποιότητα αυτής της εμπειρίας καθορίζει άμεσα αν οι άνθρωποι θα κάνουν αυτή την επιλογή μια δεδομένη ημέρα, και οι επαναλαμβανόμενες θετικές εμπειρίες μετατρέπονται σε συνήθεια, ενώ οι επαναλαμβανόμενες αρνητικές —μια αποπνικτική αίθουσα συσκέψεων, ένα γραφείο γεμάτο αντανακλάσεις, μια θορυβώδης κλήση σε ανοιχτό χώρο— τη φθείρουν αθόρυβα. Οι εργοδότες στην Αθήνα που έχουν επενδύσει στο φυσικό φως, την ποιότητα του αέρα και την ακουστική άνεση αναφέρουν σταθερά ότι αυτές οι αναβαθμίσεις εμφανίζονται πρώτα στα μοτίβα της εθελοντικής προσέλευσης, πολύ πριν εμφανιστούν σε οποιαδήποτε επίσημη έρευνα ικανοποίησης (engagement survey).
Ξεκινώντας: Ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε για κάθε γραφείο
Είτε επισκέπτεστε ένα υποψήφιο γραφείο, είτε αξιολογείτε τον τρέχοντα χώρο σας, είτε καθοδηγείτε έναν αρχιτέκτονα για μια νέα διαρρύθμιση, μερικές ερωτήσεις αντιστοιχούν απευθείας στις βασικές έννοιες του WELL και αξίζει να γίνουν ανεξάρτητα από το αν η επίσημη πιστοποίηση είναι στο τραπέζι. Πώς αερίζεται ο χώρος και εισάγεται πραγματικά φρέσκος αέρας αντί απλώς να ανακυκλώνεται; Ποια είναι η πηγή και η ποιότητα του πόσιμου νερού; Πόσο μέρος της επιφάνειας του δαπέδου λαμβάνει χρησιμοποιήσιμο φυσικό φως και πώς αντιμετωπίζεται η αντανάκλαση τις ζεστές, φωτεινές ημέρες; Τι έχει γίνει από ακουστικής άποψης για τον διαχωρισμό των χώρων συγκέντρωσης από τους χώρους συσκέψεων και κοινωνικών επαφών; Υπάρχει πράσινο πέρα από ένα μεμονωμένο διακοσμητικό φυτό και λήφθηκε υπόψη η οπτική επαφή με το φυσικό φως ή τη φύση στη διαρρύθμιση;
Καμία από αυτές τις ερωτήσεις δεν απαιτεί τεχνικό υπόβαθρο μηχανικού για να τεθεί, και η ειλικρίνεια των απαντήσεων τείνει να είναι ένας αξιόπιστος δείκτης για το πόσο σοβαρά ένας οργανισμός —είτε πρόκειται για ιδιοκτήτη ακινήτου, είτε για πάροχο coworking, είτε για μια εσωτερική ομάδα διαχείρισης εγκαταστάσεων— έχει σκεφτεί τους ανθρώπους που θα περάσουν πραγματικά τις ημέρες τους εκεί.
Ένα τελευταίο σημείο που αξίζει να υπογραμμιστεί είναι ότι τίποτα από αυτά δεν απαιτεί την επιλογή μεταξύ ευεξίας και δημοσιονομικής πειθαρχίας. Τα χαρακτηριστικά στη λίστα ελέγχου του WELL που ακούγονται πιο ακριβά —μετρημένη ποιότητα αέρα, κιρκάδιος φωτισμός, ακουστικός διαχωρισμός— είναι συχνά λιγότερο δαπανηρά κατά τη διάρκεια μιας πολυετούς μίσθωσης από το συσσωρευμένο κόστος του υψηλού ρυθμού αποχώρησης προσωπικού, των αυξημένων απουσιών λόγω ασθένειας και της δυσκολίας προσέλκυσης που προκαλεί ένας εργασιακός χώρος που αποτυγχάνει να εντυπωσιάσει τους υποψηφίους κατά την πρώτη τους επίσκεψη. Διατυπωμένη με αυτόν τον τρόπο, η ευεξία στον εργασιακό χώρο παύει να μοιάζει με σχεδιαστική προτίμηση και αρχίζει να μοιάζει με συνήθη διαχείριση λειτουργικού κινδύνου (operational risk management) —την ίδια κατηγορία σκέψης που εφαρμόζει ήδη μια οικονομική ομάδα στην ασφάλιση, την κυβερνοασφάλεια ή τη συντήρηση του εξοπλισμού.
Συμπέρασμα
Η ευεξία στον εργασιακό χώρο δεν είναι πλέον ένα δευτερεύον, προαιρετικό επίπεδο πάνω από τις «πραγματικές» αποφάσεις γραφείου σχετικά με το ενοίκιο και την τοποθεσία. Σε μια πόλη όπως η Αθήνα, με την έντονη καλοκαιρινή ζέστη, το κύμα των ιδιαίτερων μετατροπών κτιρίων και την όλο και πιο ανταγωνιστική αγορά ταλέντων, η φυσική ποιότητα ενός εργασιακού χώρου έχει γίνει ένας πραγματικός στρατηγικός παράγοντας. Το Πρότυπο WELL δίνει σε αυτή τη διαίσθηση μια αυστηρή, επιστημονικά τεκμηριωμένη δομή, αναλύοντας μια ασαφή ιδέα όπως «ένα ωραίο μέρος για να δουλεύεις» σε δέκα συγκεκριμένες, μετρήσιμες κατηγορίες που καλύπτουν τα πάντα —από τον αέρα που αναπνέουν οι άνθρωποι μέχρι το φως που ρυθμίζει τη συγκέντρωση και τη διάθεσή τους.
Δεν χρειάζεται να επιδιώξετε πλήρη πιστοποίηση για να επωφεληθείτε από αυτόν τον τρόπο σκέψης. Η κατανόηση του τι μετράει το WELL, γιατί το κλίμα και το κτιριακό απόθεμα της Αθήνας το καθιστούν ιδιαίτερα επίκαιρο εδώ, και τι διαχωρίζει έναν πραγματικά προσανατολισμένο στην ευεξία χώρο από έναν που απλώς φαίνεται ωραίος στις φωτογραφίες, δίνει σε κάθε εργοδότη ή σε κάθε επαγγελματία που επιλέγει πού θα βασίσει την εργάσιμη ημέρα του μια πολύ πιο ξεκάθαρη σειρά ερωτήσεων που μπορεί να θέσει.